Het Makhuwa is een Bantoetaal die gesproken wordt in Mozambique en Tanzania. Ondanks de grote afstand tussen het Makhuwa en het Nederlands, lijken de talen soms best op elkaar. Kijk maar eens hoe je ‘ik ben boos’ in het Makhuwa zegt: Ki-núú-vírúwaIk-nu-boos.zijn'Ik ben boos.' Het onderwerp van de zin, ‘ik’, is degene…
Dr Chrispina Alphonse We horen allemaal wel eens mensen praten tegen hun katten en honden en vaak lijkt dat meer tot de oren van de menselijke omgeving gericht dan tot de dieren zelf. Maar we weten dat het mogelijk is om honden af te richten en ze instructies te laten opvolgen, bijvoorbeeld…
Je hoort wel eens dat het Nederlands een beetje op het Duits lijkt. Of het Frans op het Spaans. Maar in Afrika zijn er wel 550 talen die allemaal op elkaar lijken! Die talen heten de Bantoetalen. Ze lijken zo op elkaar doordat ze vroeger één taal waren: Proto-Bantoe. Het Proto-Bantoe werd…
Vandaag is het internationale moedertaaldag! In Ethiopië hebben Amhaarse sprekers de volgende omschrijving voor het begrip moedertaal: አፍ የፈታበት ቋንቋ af yefettabbet qwanqwa ‘de taal die je mond heeft geopend’. Waar denk je aan bij zo’n vertaling? Mijn gedachten gaan gelijk naar een klaslokaal met jonge kinderen. Zodra de leraar een vraag…
Heel simpel gesteld is een taal een opeenvolging van allerlei klanken. Die klanken vormen zich tot lettergrepen, de lettergrepen tot woorden, de woorden tot zinnen. Maar vaak horen we taal niet alleen, maar zien we het ook. Het feit dat jij deze informatie tot je krijgt zonder dat je me daadwerkelijk hoort…
Kunnen taalkundigen bepalen waar de wieg van een taalfamilie stond zonder over oude geschriften te beschikken? En zo ja, heeft het dan zin dat archeologen naar dat geboorteland reizen op zoek naar sporen die de sprekers van die vooroudertaal achterlieten om zo de tijdsdiepte van de taalfamilie te dateren (zoals in de video…
Onlangs keek ik twee van de films op het Helsinki International Film Festival, wat dit jaar het thema ‘African Express’ had. De focus was dus op Afrikaanse films, maar het viel me op dat Afrikaanse talen nog steeds een heel kleine rol spelen in deze films. En daarmee laten ze goed de…
Houd je goed vast, want dit stuk gaat over… wiskunde! Je denkt nu misschien: ‘dat heeft toch niks te maken met Afrikaanse talen?’ Maar niets is minder waar. De manier waarop je met taal een bepaald getal onder woorden brengt, kan namelijk heel interessant zijn. Het Yoruba (Niger-Congotaal gesproken in Nigeria en…
In de Surinaams-Nederlandse geschiedenis is 25 november 1975 een belangrijke dag. Op deze dag werd Suriname staatkundig onafhankelijk verklaard. Sindsdien staat deze dag bekend als Srefidensi Dey, oftewel Onafhankelijkheidsdag. De schrijfwijze van het woord srefidensi is sinds de geboorte van het woord niet veranderd. In geschriften en op internet wordt srefidensi vrijwel…
In de Surinaams-Nederlandse geschiedenis is 25 november 1975 een belangrijke dag. Op deze dag werd Suriname staatkundig onafhankelijk verklaard. Sindsdien staat deze dag bekend als Srefidensi Dey, oftewel Onafhankelijkheidsdag. Maar waar komt het woord srefidensi vandaan? Srefidensi Het woord is bedacht door de dichter en schrijver Henny de Ziel (Paramaribo, 15 januari…
Er wordt dikwijls gezegd dat iemand met een “accent” spreekt, en hieraan kunnen we herkennen waar iemand vandaan komt. Dit “accent” is de manier waarop we woorden uitspreken, de klanken dus, of fonetiek in taalkundige termen. Als goed ingeburgerde West-Vlaming in Limburg, heb ik bijvoorbeeld heel wat Limburgse woorden overgenomen en ik…
'Wie wil het volgende Alagwa verhaal lezen?' Dit is wat ik vroeg op deze foto van klas 6 van de basisschool van Kwa Dinu - wat betekent 'Plaats van honing' - in Noord-Tanzania. Kijk eens hoe enthousiast de leerlingen waren! En geen wonder. Ze spreken allemaal Alagwa, maar hebben het nog nooit…
Er gaat nog veel verkeerd met de representatie van Afrikanen, Aziaten en Zuid-Amerikanen in westerse media. Volgens auteur Vamba Sherif is die vaak te stereotyperend en te eendimensionaal. In de literatuur is dat anders, zegt Sherif. ‘Daar mag iedereen zijn eigen verhaal vertellen.' Waarom gaat representatie van niet-westerse culturen je zo aan…
Groot nieuws: de Nobelprijs voor Literatuur gaat naar de Tanzaniaanse schrijver Abdulrazak Gurnah. Gurnah werd geboren in Zanzibar en een groot deel van zijn oeuvre speelt zich af in Oost-Afrika. Hij is professor emeritus in de literatuur aan de Universiteit van Kent in het Verenigd Koninkrijk, en doceerde ook een aantal jaar…
In het Engels worden de meervoudswoorden they en them steeds meer gebruikt in het enkelvoud om geslachtsneutraal te zijn, en wij nemen het over in het Nederlands (bijvoorbeeld: ‘als er iemand binnenkomt, geef hun dan een kaartje’). Het is nog even afwachten hoe dit gaat aanslaan, maar de ontwikkeling maakt mij vrolijk…
Onlangs verscheen De gast uit het Rifgebergte van auteur en taalkundige Khalid Mourigh. Het boek is een aanstekelijk verhaal over de wederwaardigheden van zijn Marokkaanse opa. Stemmen van Afrika gaat in gesprek met de auteur. "In dit boek wil ik de ‘gastarbeider’ als individu met een eigen agency aan het woord laten." Voor wie De…
Deze week vond het jaarlijkse zomercongres plaats van de Society for Pidgin and Creole languages (SPCL), de internationale vereniging van taalwetenschappers die onderzoek doen naar pidgins, creooltalen en mengtalen. Normaliter komen deze taalwetenschappers in de zomer bij elkaar op een tropisch eiland met een creooltaal om elkaar bij te praten over het…
Dit stuk liever luisteren? Dat kan ook: Op 21 juni maakte Cody Gakpo zijn debuut in het Nederlands elftal, in de EK-wedstrijd tegen Noord-Macedonië. Het werd een prachtige 3-0 overwinning, waarmee de 22-jarige Eindhovenaar een droom in vervulling zag gaan! En terwijl wij zo voor de buis zaten, vroegen we ons af…
Deze maand vond de tiende editie van het Wereldcongres van Afrikaanse Taalkunde plaats. WOCAL is een driejaarlijks congres dat afwisselend op het Afrikaanse continent en elders plaatsvindt. Na Kameroen (2012), Japan (2015) en Marokko (2018) was nu Nederland aan de beurt om het te organiseren, en specifiek de afdeling Talen & Culturen van Afrika…
Vorige week vond de tiende editie van het Wereldcongres van Afrikaanse Taalkunde plaats. WOCAL is een driejaarlijks congres dat afwisselend op het Afrikaanse continent en elders plaatsvindt. Na Kameroen (2012), Japan (2015) en Marokko (2018) was nu Nederland aan de beurt om het te organiseren, en specifiek de afdeling Talen & Culturen van Afrika…
Deze week vindt de tiende editie van het Wereldcongres van Afrikaanse Taalkunde plaats. WOCAL is een driejaarlijks congres dat afwisselend op het Afrikaanse continent en elders plaatsvindt. Na Kameroen (2012), Japan (2015) en Marokko (2018) is nu Nederland aan de beurt om het te organiseren, en specifiek de afdeling Talen & Culturen van Afrika…
Deze week vindt de tiende editie van het Wereldcongres van Afrikaanse Taalkunde plaats. WOCAL is een driejaarlijks congres dat afwisselend op het Afrikaanse continent en elders plaatsvindt. Na Kameroen (2012), Japan (2015) en Marokko (2018) is nu Nederland aan de beurt om het te organiseren, en specifiek de afdeling Talen & Culturen…
Vorige maand op 6 april overleed Pieter Muysken, zeer gewaardeerd collega, gelauwerd taalwetenschapper en mede-initiator van Stemmen van Afrika. Naast levensberichten in De Groene Amsterdammer, de Volkskrant en bij de Radboud Universiteit hebben veel collega's al persoonlijke herinneringen gedeeld, bijvoorbeeld op de websites van Voertaal en Neerlandistiek. In dit korte bericht willen…
In Nigeria worden meer dan 500 verschillende talen gesproken, maar er is maar één officiële taal: het Engels. Echter, een opkomende taal is het Naija. Tegenwoordig is het de meest gesproken lingua franca van Nigeria. Voor 40 tot 75 miljoen Nigerianen is Naija de tweede taal en voor 3 tot 5 miljoen…
In Kinshasa, de hoofdstad van de Democratische Republiek Congo (DRC), worden zo'n beetje evenveel talen gesproken als er mensen naar de stad zijn gekomen. Naast het Frans wordt er vooral het Lingala gebruikt als lingua franca. Maar er zijn twee speciale jongerentalen: het Langila en het Yanké. Langila is een jeugdtaal gebaseerd…
Op 4 maart 2021 presenteerde de zanger Jeangu Macrooy zijn inzending voor het Eurovisie Songfestival aan het Nederlandse publiek. Het lied is getiteld 'Birth of a New Age' en is geschreven en geproduceerd door Jeangu Macrooy en Perquisite. Nederlandse Eurovisiesongfestivalinzendingen zijn vaak Engelstalig, maar dit is de eerste keer dat er ook…
In deze serie interviewt Pieter Muysken prominente Afrikaanse taalwetenschappers die in het Nederlandse taalgebied werken. Deel 3: Prof. Felix Ameka (Universiteit Leiden). Felix K. Ameka is een vooraanstaand taalkundige met wortels in Ghana, Australië, en Nederland. In december 2020 werd hij benoemd tot bijzonder hoogleraar Ethnolinguistic Vitality and Diversity. Kan je wat…
In 2013 werd er op MTV een optreden uitgezonden van ‘Joyous Celebration’ ‘live at Rhema Ministries’ in Johannesburg. Het optreden heet Izibongo Zenkosi, wat ‘izibongo van koningen’ betekent. Wat er op het podium gebeurt is een groot vraagteken wanneer men niet weet wat ‘izibongo’ zijn. Want wat is dat eigenlijk, izibongo? De…
Dit stuk liever luisteren? Dat kan ook: De twee Oost-Afrikaanse buurlanden Kenia en Tanzania worden vaak met elkaar vergeleken. Kenia koos na de onafhankelijkheid een meer op het Westen gerichte koers, Tanzania ging voor het socialisme. Inmiddels heeft zich in Kenia een redelijk functionerend meerpartijenstelsel ontwikkeld, en is er gedecentraliseerd. In Tanzania…
Verhalen en liederen zijn onderdeel van elke taal en cultuur, en ze kunnen helpen om een identiteit te creëren. Dat was in diverse Afrikaanse landen met name relevant in de periode van prille onafhankelijkheid in de jaren ’60. De Afrikaanse onafhankelijkheid speelt een belangrijke rol in de literatuur van die tijd, waarin…
Jarenlang was hij alleen bekend bij mensen met Surinaamse wortels of bij specialisten, maar nu is Anton de Kom (1898-1945) onderdeel van de Canon van Nederland. Hij is de schrijver van een gepassioneerd antikoloniaal boek, Wij slaven van Suriname, politiek activist en verzetsheld. Anton de Kom werd in Paramaribo geboren en volgde…
Wat zegt de koe, de hond, de kat? Leuke spelletjes voor kleine kinderen, maar de antwoorden zijn meestal kort en eenduidig: meer dan ‘boe’ zegt een koe niet. Dat is heel anders voor de ǀXam, de voormalige inwoners van het zuidelijkste puntje van wat nu Zuid-Afrika is. In de verhalen die de…
‘Nee, je schrijft op water!’ zei Zanaira toen ze in het Makhuwa een vriend afwimpelde die om een gunst kwam vragen. Oftewel: je verdoet je tijd – mij om een gunst vragen is net zo nuttig als schrijven op water. En zo zijn er meer mooie uitdrukkingen, bijvoorbeeld: Zoeloe: De zon haalt…
In deze serie interviewt Pieter Muysken prominente Afrikaanse taalwetenschappers die in het Nederlandse taalgebied werken. Deel 2: prof. dr. Enoch Oladé Aboh (Universiteit van Amsterdam). [1] Kan je wat over jezelf vertellen? Waar ben je opgegroeid? Waar komt je belangstelling voor taal vandaan en hoe oud was je toen je wist dat iets met…
Na Papoea-Nieuw-Guinea en Indonesië is Nigeria het land met het grootste aantal talen ter wereld. Het zijn er een vijfhonderdtal, maar niemand weet hoeveel precies. Dat komt gedeeltelijk omdat talen tellen in sommige gevallen wat arbitrair is, maar ook omdat grote stukken van Nigeria nauwelijks bestudeerd zijn door taalkundigen. Behalve heel veel…
Op 11 september wordt het Centrum voor Afrikaanse kunst, talen en literatuur, of kortweg de Afro-Bieb, geopend in het schitterende gebouw van de Openbare Bibliotheek Amsterdam aan de Oosterdokskade. Dit centrum is al een paar jaar in voorbereiding, maar nu is dus de officiële opening. Het vormt onderdeel van het Huis van…
In deze nieuwe serie interviewt Pieter Muysken prominente Afrikaanse taalwetenschappers die in het Nederlandse taalgebied werken. Deel 1: dr. Azeb Amha (Universiteit Leiden). [1] Waar komt je belangstelling voor taal vandaan en hoe oud was je toen je wist dat iets met taal wilde gaan doen? "Ik ben opgegroeid in Wolaitta Soddo…
Dit stuk liever luisteren? Dat kan ook: Bepaalde taalgemeenschappen in West-Afrika vermijden woorden voor bijvoorbeeld zout en zeep als het nacht is. Een heel ander voorbeeld van het vermijden van bepaalde woorden vind je in sommige taalgemeenschappen in oost- en zuidelijk Afrika. Bij de Xhosa, bijvoorbeeld, die in Zuid-Afrika wonen, spreken getrouwde…
Loop je vroeg in de ochtend door Akpafu-Mempeasum, een bergdorp in Oost-Ghana, dan word je bij elk erf uitgebreid begroet. Het begint zo: ALò ya ɔ̀!Gegroet!BA rɛ kpoo?Lekker uitgerust? Je eerste antwoord is een wedervraag, net als bijvoorbeeld in het Nederlands (Hoe is 't? En met jou?). Het woord kpoo in de…
Op 15 augustus 1482 bereikte de vloot van Diogo Cão de monding van de Congo-stroom. Weinige dagen later plantte de Portugese kapitein geheel volgens de imperialistische gewoonten van zijn tijd een padrão of stenen pilaar op het grondgebied van het Kongo-koninkrijk. Hiermee wou hij eventjes meegeven dat dit land officieel bezit was…
Het Ciwoyo is een taal die in het uiterste westen van de Democratische Republiek Congo wordt gesproken. Hoewel het Nederlands en het Ciwoyo historisch niets met elkaar te maken hebben, ontwikkelden ze allebei een vergelijkbare manier om de toekomende tijd uit te drukken. Ze gebruiken namelijk bewegingswerkwoorden. Wat de vergelijking van beide…
Enkele maanden geleden is drs. Lilian Adamson overleden, onderzoeker en docent van het Sranantongo en docent in het bijzonder onderwijs. Voor wie haar gekend hebben was Lilian een indrukwekkende persoonlijkheid, en haar collega’s hebben veel herinneringen aan haar. Lilian werd in op 1953 in Paramaribo geboren. Zij groeide op in het centrum…
In Mali ligt een plaats waar we het misschien wel niet over mogen hebben: Tabou. Hier vond lang geleden de slag plaats waardoor Sunjata Keita de keizer zou worden van een groot rijk dat dezelfde gebruiken deelde. Sommige van die gebruiken zijn nu nog zichtbaar in de lokale talen, bijvoorbeeld door taboewoorden…
Hoe je aan geld komt, is een vraag die veel mensen bezig houdt. Maar hoe je aan het woord voor geld komt, is nog veel interessanter. In de talen die in Botswana gesproken worden, hebben de woorden voor ‘geld’ een bijzondere voorgeschiedenis: meestal betekent hetzelfde woord ook ‘bloed’. In Botswana worden 28…
Een stukje over stemmen IN Afrika: op 20 mei 2020 zijn er verkiezingen Burundi, voor het parlement en de president. Dat eerste lijkt vrij eenvoudig, omdat er vaste percentages zijn voor een evenwichtige vertegenwoordiging in het parlement: 3 zetels zijn voor de etnische groep Twa, 40% van de zetels is voor de…
Vanaf 1960, nu precies 60 jaar geleden, werden veel Afrikaanse landen onafhankelijk: ze maakten zich los van hun Europese (Franse, Engelse, Portugese) kolonisator en stichtten een nieuwe, onafhankelijke staat. Veel Afrikaanse landen namen bij hun onafhankelijkheid ook een nieuwe naam aan. Hoe kwamen ze aan die namen, en wat betekenen die precies?…
In veel Afrikaanse talen zijn naamwoorden ingedeeld in groepen. Dat zijn niet twee groepen zoals in het Nederlands ‘de’-woorden (de taal, de zon) en ‘het’-woorden (het huis, het idee), maar soms wel een stuk of twintig groepen. In welke groep een woord zit kan je vaak herkennen aan een voorvoegsel, en bovendien…
De coronacrisis op zijn Papiaments “Het marineschip Zr. Ms. Karel Doorman vertrekt maandag [13 april] naar Caribisch Nederland om de plaatselijke autoriteiten te helpen tijdens de coronacrisis,” meldt het ministerie van Defensie. Het onderstreept de kwetsbaarheid van de samenlevingen op de Antillen voor de pandemie. Het is daar vaak moeilijk om sociale…
Kort geleden verscheen in Haarlem bij Uitgeverij In de Knipscheer de bundel Geef me je taal, dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma pa mi por komprondé bo mihó. Hier volgt een korte recensie: Taaldocente Hilda de Windt Ayoubi heeft een bijzondere interesse voor ‘minderheidstalen’. Ze zet zich onder andere in…
In Nederland kun je in de aanloop naar de jaarwisseling op veel plaatsen oliebollen krijgen. In de winkelstraten kun je ze vinden bij Oudhollandse marktkramen. Ze zijn te verkrijgen bij bakkerijen en supermarkten. En zelfs sommige tuincentra bieden zakken oliebollen aan. Maar als je na Oud en Nieuw eenmaal de smaak te…