Nants’ ingonyama bagithi baba…

Met deze liedtekst opent The Lion King, en hoewel niet iedereen het in één keer goed verstaan zal hebben, is de tekst iconisch geworden. Veel mensen vragen zich af wat het eigenlijk betekent, en dit kwam onlangs in de One54 podcast over Afrika ter sprake. Learnmore Jonasi, een stand-up comedian uit Zimbabwe, werd gevraagd naar het liedje, wat hij niet alleen wist te zingen, maar ook vertalen. “Look, there’s a lion, oh my god”, was zijn letterlijke vertaling.

De schrijver van het oorspronkelijke lied, Lebo M (artiestennaam van Lebohang Morake), was hier niet blij mee. Hij vond dat Jonasi het lied belachelijk maakte, en dat het eigenlijk een veel diepere betekenis had: “eer aan de koning, wij buigen voor de koning”. Nu klaagt Lebo M Jonasi aan voor maar liefst 20 miljoen dollar.

Hoe zit dat? Gaat het nou over een leeuw of een koning?

Het gedeelte van The Circle of Life dat niet in het Engels gezongen wordt, wordt gezongen in het Zulu, ook wel isiZulu genoemd. Zulu is een taal die in Zuid-Afrika gesproken wordt, waar ook maker Lebo M vandaan komt. Het woord ingonyama betekent in het Zulu inderdaad ‘leeuw’. Maar het is ook een erenaam die je aan een koning kunt geven. Dergelijke erenamen, izibongo in het Zulu, zijn wijdverspreid, zeker als het om koningen en andere hoogwaardigheidsbekleders gaat.

Het gelijkstellen van koningen en leeuwen heeft een lange traditie in Afrika. Het Zulu woord voor koning is ikhosi. Een woord dat hier op lijkt vind je ook in andere talen die aan het Zulu verwant zijn, en die allemaal tot de familie van de Bantu-talen behoren. In het Tonga bijvoorbeeld, dat in Zambia gesproken wordt, gebruiken ze het woord inkosi voor koning. Maar in Bantu-talen die verder naar het westen gesproken worden, vind je woorden die op ikhosi lijken, maar met de betekenis ‘leeuw’. Bijvoorbeeld in het Kwanyama, gesproken in noord-Namibië, wordt het woord onghoshi gebruikt voor leeuw, en in het Umbundu, gesproken in Angola, gebruiken ze voor ‘leeuw’ het woord ohosi. In de Kikongo-talen, gesproken in het westen van de Democratisch Republiek Congo, betekent het woord kosi ‘leeuw’.

Leeuwen en koningen hebben dus veel met elkaar te maken. Daarom hebben Lebo M en Learnmore Jonasi allebei gelijk over hun interpretatie van het lied, en dat maakt het ook zo’n geschikt lied om The Lion King mee te openen. Hier komt een leeuw, hier komt een koning – het is allebei waar.