Dit specifieke alk/iít-verhaal wordt verteld door Raheli Lawi en is op 27 oktober 2015 door Andrew Harvey opgenomen in het dorp Endabeg (Tanzania). De ondertitels in het Gorwaa en de tekst hieronder zijn verzorgd door Andrew Harvey, en de Nederlandse vertaling van de ondertitels en de tekst door Nina van der Vlugt.
Het Gorwaa is een taal die in Tanzania wordt gesproken. In de video hieronder zie je Raheli Lawi, die een verhaald verteld over Namboya.
In Gorwaa wordt ‘een verhaal vertellen’ uitgedrukt door het werkwoord alki/iít. Dit bestaat uit twee hoofdonderdelen: de stam kií/‘terugkomen’ en het prefix al- ‘samen’. Het vertellen van een verhaal is dan ook samen ergens terugkomen. In het geval van dit verhaal keren we terug naar een mythisch verleden van sprekende dieren, het jagen van olifanten en het overbrengen van boodschappen door vogelgezang. Het draagt allemaal bij aan de onderliggende boodschap van het belang van vriendelijkheid.
De Gorwaa alki/iít-verhalen, zoals deze, worden vaak ’s avonds thuis verteld na het eten en voor het slapen. In deze overgangstijd waar magen gevuld zijn en het huis en lichaam warm en geborgen aanvoelen, terwijl het buiten donker is en de geest begint af te dwalen van de directe fysieke omgeving naar een breder domein van dromen en verbeelding.
De verteller van de alki/iít is vaak een ouder of grootouder, en de kinderen van het huishouden (broers, zussen, neven en nichten, buurtvrienden) worden uitgenodigd om mee te luisteren. De alki/iít zijn fabelachtige verhalen waarin dieren voorkomen die kunnen spreken, mens-etende monsters en mensen met bijzondere krachten of vermogens. Allemaal zijn op de een of andere manier bedoeld voor lering en vermaak voor kinderen. De alki/iít kan lange delen monoloog bevatten, al zijn ze ook vaak interactief: de verteller stelt vragen aan de kinderen, nodigt ze uit de liedjes mee te zingen en de vaste zinnen, de formules, hardop mee te zeggen.
Vandaag de dag staan deze leermomenten ’s avonds onder druk: televisie, radio en sociale media nemen tijd in die anders aan opvoeding en onderwijs thuis worden besteed. Omdat deze technologie vaak geen materiaal in het Gorwaa aanbieden, en omdat ze niet op dit specifieke pedagogische genre gericht zijn, komt de alki/iít minder en minder voor. De Gorwaamensen zijn nu onderdeel van een geldeconomie en het moderne leven in Tanzania en daardoor moeten ze aan grootschalige landbouw en andere activiteiten doen om voldoende inkomen te verdienen. In een beklag dat veel van ons bekend zal voorkomen, zeggen Gorwaa ouders vaak dat ze te moe zijn om verhalen te vertellen tegen de tijd dat het avondeten klaar is. Terwijl we genieten van deze Gorwaa-versie van een algemeen bekend verhaal dat door het hele land wordt verteld, is het ook belangrijk om ons bewust te zijn van wat het verlies van de alki/iít, het ‘samen terugkomen’ betekent, voor de Gorwaa en voor de wereld.
