(foto: Greg Neate)
(foto: Greg Neate)

Ghanees pidgin Engels: “Wát bi dát?”

Sinds Ghana zich in 1957 als eerste Afrikaanse land onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk verklaarde is het Engels er altijd de officiële voertaal gebleven, ondanks dat het alleen als tweede taal gesproken wordt in Ghana. Als je bedenkt dat er zo’n 80 verschillende talen gesproken worden in Ghana, is het logisch dat er een behoefte bestaat aan een lingua franca: een taal die op grote schaal wordt gebruikt om te communiceren door mensen met verschillende moedertalen. Naast het Akan en het Twi, autochtone talen die door ongeveer de helft van de bevolking worden gesproken, zou je de verschillende varianten van het Engels, pidgin en standaard, samen ook kunnen zien als een lingua franca van Ghana, voornamelijk in stedelijke gebieden.

Het Engels dat in Ghana gesproken wordt is niet bepaald te vergelijken met het Britse Engels van Queen Elizabeth of de BBC. Naast het officiële Engels in overheidsdocumenten en dergelijke bestaat in Ghana ook nog een andere variant van het Engels: al tijdens de Atlantische slavenhandel vanaf de 17e eeuw werd het West-Afrikaanse pidgin Engels geboren. Een pidgintaal is een versimpelde taal, in dit geval dus versimpeld Engels, dat ontstaat omdat mensen uit verschillende taalgroepen met elkaar willen kunnen praten: het Ghanese of West-Afrikaanse pidgin Engels werd dan ook geboren uit de noodzaak van mogelijkheden tot communiceren tussen de Britse (slaven-)handelaars en de Afrikaanse kooplieden in de 17e en 18e eeuw. Het domein van de handel of de markt is nog steeds een van de voornaamste domeinen van pidgin Engels; ook onder hoogopgeleiden is de taal populair en deze groep wisselt in informele settings vaak van formele naar pidgintaal.

Is de taal dan ‘versimpeld’? Pidgin Engels heeft geen spelling- of schrijfsysteem. Werkwoorden worden in principe niet vervoegd. Ook ziet men vaak dat meervoud niet gemarkeerd wordt of gecreëerd wordt door simpelweg het betreffende woord te herhalen (faktri-faktri betekent bijvoorbeeld ‘fabrieken’). Ontkenningen worden aangegeven door no toe te voegen, en go markeert de toekomende tijd. Zo zijn er talloze dingen te noemen. Een aantal voorbeeldzinnetjes illustreren het beste hoe dat pidgin er nu uit ziet. Als men ze hardop leest zal het verbazen hoe goed het te begrijpen is.

Neem dah rain ee make full day; dit klinkt verdacht veel als ‘the rain he make full day’: het heeft de hele dag geregend.

En shake yoh boddy smao ‘shake your body small’, ofwel ‘schud een beetje met je lichaam’.

Zoals men ziet een kleurrijke, toegankelijke taal! Kortom, het standaard Engels is in het pidgin nog duidelijk te herkennen.

Literatuur